Πώς να εξηγήσουμε σε ένα παιδί την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου (παππού, γιαγιάς, θείου ή θείας)

Η στιγμή που κανένας γονιός δεν θέλει να έρθει

Κάποια στιγμή στη ζωή κάθε οικογένειας έρχεται μια δύσκολη είδηση. Μπορεί να είναι ο θάνατος ενός παππού, μιας γιαγιάς, ενός θείου ή μιας θείας. Για τους ενήλικες, η απώλεια είναι ήδη δύσκολη. Για ένα παιδί όμως, που ακόμη προσπαθεί να καταλάβει πώς λειτουργεί ο κόσμος, μπορεί να είναι πολύ πιο μπερδεμένη και τρομακτική εμπειρία.

Πολλοί γονείς μάς λένε ότι εκείνη τη στιγμή δεν ξέρουν τι να πουν. Να το κρύψουν; Να το πουν αμέσως; Να χρησιμοποιήσουν «μαλακές» εκφράσεις; Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει τέλεια φράση. Υπάρχει όμως τρόπος να μιλήσουμε με αγάπη, ειλικρίνεια και σεβασμό στο συναίσθημα του παιδιού.

Στην καθημερινή τριβή με τα παιδιά, έχουμε δει ότι τα παιδιά αντέχουν την αλήθεια πολύ καλύτερα από τη σύγχυση. Αυτό που χρειάζονται περισσότερο είναι ένας γονιός δίπλα τους που να τα βοηθήσει να καταλάβουν τι συνέβη και να εκφράσουν αυτό που νιώθουν.

Ας δούμε βήμα-βήμα πώς μπορούμε να στηρίξουμε ένα παιδί όταν χάνει έναν αγαπημένο άνθρωπο.

Γιατί τα παιδιά αντιλαμβάνονται διαφορετικά τον θάνατο

Η ηλικία παίζει μεγάλο ρόλο

Τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν τον θάνατο με τον ίδιο τρόπο που τον καταλαβαίνουν οι ενήλικες. Η κατανόηση εξαρτάται πολύ από την ηλικία τους.

Παιδιά 3–5 ετών

Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά συχνά πιστεύουν ότι ο θάνατος είναι προσωρινός. Μπορεί να ρωτήσουν:

«Πότε θα γυρίσει ο παππούς;»
«Γιατί δεν σηκώνεται;»

Δεν είναι ότι δεν άκουσαν τι είπαμε. Απλώς ο εγκέφαλός τους δεν μπορεί ακόμη να κατανοήσει τη μονιμότητα.

Παιδιά 6–9 ετών

Αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι ο θάνατος είναι οριστικός, αλλά μπορεί να τον συνδέσουν με φόβο ή ενοχές. Μερικές φορές σκέφτονται:

«Μήπως έγινε επειδή θύμωσα μαζί του;»
«Μπορεί να πεθάνουν και οι γονείς μου;»

Παιδιά 10+ ετών

Σε αυτή την ηλικία κατανοούν τον θάνατο πιο ώριμα. Ωστόσο μπορεί να εμφανιστούν έντονα συναισθήματα λύπης, θυμού ή αδικίας.

Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι δεν υπάρχει “σωστός” τρόπος πένθους για ένα παιδί.

Πώς να ανακοινώσουμε την απώλεια σε ένα παιδί

Η ειλικρίνεια είναι η καλύτερη βάση

Όσο δύσκολο κι αν είναι, οι ειδικοί συμφωνούν σε κάτι: η ειλικρίνεια βοηθά τα παιδιά να νιώσουν ασφάλεια.

Αποφύγετε φράσεις όπως:

«Ο παππούς κοιμήθηκε»
«Έφυγε ταξίδι»
«Έγινε άγγελος»

Αυτές οι εκφράσεις μπορεί να δημιουργήσουν σύγχυση ή φόβο. Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να φοβηθεί να κοιμηθεί.

Αντί για αυτό, προτιμήστε απλές και καθαρές φράσεις όπως:

«Ο παππούς πέθανε. Το σώμα του σταμάτησε να λειτουργεί και δεν θα τον ξαναδούμε. Όμως μπορούμε πάντα να τον θυμόμαστε.»

Πείτε την αλήθεια με ηρεμία

Προσπαθήστε να:

μιλήσετε σε ήρεμο περιβάλλον
να έχετε χρόνο για ερωτήσεις
να είστε σωματικά κοντά στο παιδί

Ένα παιδί μπορεί να θέλει αγκαλιά, σιωπή ή απλώς να κάτσει δίπλα σας.

Και αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό.

Οι αντιδράσεις που μπορεί να δείξει ένα παιδί

Κάθε παιδί πενθεί διαφορετικά

Σε αντίθεση με τους ενήλικες, τα παιδιά συχνά εναλλάσσουν τη λύπη με το παιχνίδι.

Μπορεί για λίγα λεπτά να κλαίνε και μετά να θέλουν να παίξουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν καταλαβαίνουν. Σημαίνει ότι ο εγκέφαλός τους χρειάζεται διαλείμματα από το έντονο συναίσθημα.

Συχνές αντιδράσεις παιδιών

ερωτήσεις που επαναλαμβάνονται
φόβος ότι θα πεθάνουν και άλλοι
αλλαγές στον ύπνο
μεγαλύτερη ανάγκη για αγκαλιές
επιστροφή σε μικρότερες συμπεριφορές (π.χ. νυχτερινό ξύπνημα)

Στην εμπειρία πολλών γονιών, τα παιδιά συχνά δεν μιλούν για τη λύπη τους αμέσως. Μπορεί να επανέλθουν στο θέμα μετά από μέρες ή εβδομάδες.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε ένα παιδί να διαχειριστεί τη λύπη. Δημιουργήστε χώρο για συναίσθημα

Το πρώτο και σημαντικότερο είναι να δείξετε στο παιδί ότι όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά.

Μπορείτε να πείτε:

«Είναι φυσιολογικό να στενοχωριέσαι.»
«Κι εγώ νιώθω λύπη γιατί αγαπούσα πολύ τη γιαγιά.»

Τα παιδιά μαθαίνουν πώς να διαχειρίζονται τα συναισθήματα παρατηρώντας τους γονείς τους.

Μιλήστε για αναμνήσεις

Μια πολύ βοηθητική πρακτική είναι να κρατήσετε ζωντανή τη μνήμη του αγαπημένου προσώπου.

Για παράδειγμα:

κοιτάξτε μαζί φωτογραφίες
μιλήστε για αστείες στιγμές
πείτε ιστορίες

Μπορείτε επίσης να δημιουργήσετε ένα μικρό “κουτί αναμνήσεων” με:

φωτογραφίες
ένα αγαπημένο αντικείμενο
μια ζωγραφιά του παιδιού

Αυτό βοηθά το παιδί να καταλάβει ότι η αγάπη δεν εξαφανίζεται όταν κάποιος πεθαίνει.

Να πάει το παιδί στην κηδεία ή όχι;

Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση

Αυτό είναι ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα των γονιών.

Στην καθημερινή επαφή με οικογένειες βλέπουμε ότι η σωστή επιλογή εξαρτάται από:

την ηλικία του παιδιού
τη σχέση με το πρόσωπο που πέθανε
την προσωπικότητα του παιδιού

Αν αποφασίσετε να πάει

Είναι σημαντικό να του εξηγήσετε τι θα δει:

ότι κάποιοι άνθρωποι θα κλαίνε
ότι το σώμα δεν κινείται
ότι πρόκειται για έναν τρόπο αποχαιρετισμού

Αν αποφασίσετε να μην πάει

Μπορείτε να κάνετε έναν δικό σας αποχαιρετισμό:

να ανάψετε ένα κερί
να πείτε μια προσευχή
να γράψετε ένα γράμμα

Το σημαντικό είναι το παιδί να νιώσει ότι είχε τρόπο να πει “αντίο”.

Πότε χρειάζεται επιπλέον βοήθεια

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα παιδιά προσαρμόζονται σταδιακά στην απώλεια. Ωστόσο υπάρχουν περιπτώσεις όπου ίσως χρειάζεται η βοήθεια ενός ειδικού.

Αναζητήστε συμβουλή παιδοψυχολόγου αν δείτε: